fbpx

Արամ Խաչատրյան | Իմ աչքերի մեջ կախվածի

Իմ աչքերի մեջ կախվածի

(Պատմվածք «Դեպի արևն էին գնում» պատմվածքավեպից)

 

Էս քաղաքում մայրամուտները սիրուն են, նարնջագույնը, խամրած վարդագույնը ու թրթռացող մանուշակագույնը շենքերի արանքով լցվում են փողոցները, լցվում են դեմքիդ ու սրճարանները: Ընդհանրապես, Երևանում մայրամուտները ապացուցում են, որ, ինչ էլ լինի, ամեն օրն էլ կարա սիրուն վերջանա: Ժամը տասնմեկն ա արդեն: Մենք պայմանավորվել էինք, որ ես տասին պիտի գաjի: Ու հիմա ես մուտքի մոտ կանգնած չորրորդ սիգարետն եմ հանում շալվարիս գրպանից ու մինչև վառեցի, Սամվելը դուրս եկավ.

– Կներես, էլի, շա՞տ ես սպասե:

– Չէ՛, բայց խի՞ ուշացար:

– Ապե՛, չես պատկերացնի, գործերը խեղդում են:

– Բամբա՞կ էիր հավաքում:

– Հը՞:

– Դու զգո՞ւմ ես, որ քեզ էդ հիմնարկում նեգրի տեղ են դրել:

– Լավ էլի, Ռո՛բ, սկսա՞ր էլի, թարգի՛:

– Դու գիտես:

Ես շուռ եկա փողոցի կողմ, ձեռքս տնկեցի ու սկսեցի սպասել: Ինչ-որ դեղին մեքենա կանգնեց, դուռը բացեցի, Սամվելը նստեց, ես էլ՝ հետևից.

– Բարև ձեզ:

Տաքսիստը շուռ եկավ, մոտ հիսունհինգից վաթսուն տարեկան տղամարդ էր, նայեց մեզ ու ասեց.

– Բարև, բարև, ախպե՛րս:

Ես մի քանի տասնամյակ ուշացել եմ ախպերդ լինելուց:

– Հոպա՛ր, քշի՛, կասեմ՝ ուր:

Մութն արդեն լրիվ կուլ էր տվել քաղաքը, մենք չէինք խոսում, նենց տպավորություն էր, ոնց որ թե չէինք ուզում մեզ ուրիշները լսեն, իսկ, ա՛յ, տաքսիստը բերանը չէր փակում, ես լսեցի մենակ վերջին բառերը.

– Է, հա՜, ախպե՛ր, ինձ իմ գործը լա՛վ էլ դուր ա գալի, ինձի ասում էին, շատ էին ասում, որ սերվիսի տակ քշեմ, բայց դե, ինձ սենց դզում ա, ոշ մեկ իմ շեֆը չի, ես իմ գլխի տերն եմ, ոշ մեկ ինձի չի ասում՝ ոնց անեմ, ինչ անեմ:

Ես նրան ասեցի.

– Ստեղից աջ թեքվի, հոպա՛ր:

– Աշկի՛ս վրա:

Սամվելը ծիծաղը պահեց, դրանից իմ ծիծաղն էլ եկավ: Մենք խաչմերուկից թեքվեցինք ու ինչ-որ խցանման մեջ ընկանք, անընդհատ կանգնել-քշելը սկսեց ազդել, մեքենաները իրար վրա էին քշում ու իրար վրա էին գոռում: Սամվելը չդիմացավ.

– Վա՛յ էս սիգնալը ստեղծողի յուռդը չբլի, վարի ա տվե քաղաքս:

– Սա՛մ, մենք սենց տեղ հասնողը չենք, արի դուրս գանք, էլի:

– Ոտով գնա՞նք:

– Երկու ոտ տեղ ա:

– Ես հոգնած եմ:

– Քեզ ոչ մեկը չէր խնդրում ճորտություն անեիր:

Ես վճարեցի վեց հարյուր դրամ, ու մենք իջանք: Սկսեցինք քայլել Սարյանով դեպի Պուշկինի փողոց:

– Այսի՞նքն, Ռո՛բ, պիտի գործ անե՞մ, թե՞ չէ:

– Սա՛մ, դու ռեժիսոր ես, դու շատ լավ կինոներ էիր նկարում թատերականում, կինո՛ նկարի:

– Ահա՛, ու ո՞վ ա ինձ փող տալու, որ կինո նկարեմ:

– Ըհը՛ն, պետական գործի ես, վա՛րկ վերցրա:

– Կտտցրած ա, ես վարկ փակեմ, բա մորս ո՞վ պահի:

– Լավ, անցանք:

– Լսի հլը, լավ ա հիշեցի: Էդ ո՞ւմ հետ էիր հանդիպում էն օրը:

– Հը՞:

– Ես քեզ զանգեցի, ասեցի, որ գաս իմ տուն, դու էլ ասիր, թե հանդիպում ունես, էդ ո՞ւմ հետ էիր հանդիպում:

– Մեկի հետ, էլի:

– Էդ մեկը անուն ունի հաստատ:

– Ամելի:

– Ինչելի՞:

– Ա-մե-լի:

Սամոն սկսեց ծիծաղել: Խոսակցությունը ընդհատվեց, մենք խանութ տեսանք ու մտանք, գնացինք գինիների բաժին, ինչ-որ շիշ հանեց ու ասեց.

– Հեսա:

– Սա՛մ, նույն խաղողից իտալական էլ կա, խի՞ հայկական:

– Հա՛ դե, քո տանձի՞ն ա, թե բալը թանկ ա:

– Նախ՝ ես բալ չեմ սիրում, հետո էլ՝ մեր մեջից դու ես պետական գործի:

– Անպայմա՞ն ա՝ էդ ամեն անգամ շեշտես, ախր, հետն էլ նենց ա ասում, ոնց որ թե ամոթ ա:

Վերցրինք իտալական գինին ու քայլեցինք դեպի դրամարկղ, գինին դրեցի ու նայեցի վաճառողուհուն, մոտ հիսուն տարեկան, կարմիր մազերով կին էր, ասեց.

– Հինգ հազար դրամ:

Ես զարմացա.

– Երեկ չորս էր:

– Դե՜, թանկացել ա:

– Սենց բան կլինի՞, քնում-հելնում ես, հազարով թանկանում ա:

– Է՛, դու է մի քնի:

Ախր, տիկի՛ն, ես Ձեզ սկի չեմ էլ ճանաչում, ի՞նչ անպայման ա հետս մորքուրավարի խոսալ:

Մենք դուրս եկանք խանութից ու փողոցը շարունակվեց, խոսակցությունն էլ հետը.

– Ասում ես՝ ի՞նչ ա անունը:

– Ամելի:

– Ու խի՞:

– Դե՜, Ֆրասիայում ա ծնվել, անունը Ամելի են դրել, ընդեղ էլ մեծացել ա:

– Բա ե՞րբ ա եկել ստեղ:

– Մի հինգ տարի առաջ, տնեցիք մնացել են, ինքը եկել ա:

– Ինչի՞ համար:

– Սա՛մ, էս ինչքան հարցեր ես տալի, ես շա՞տ իմանամ՝ ինչի համար, որ ապրի, էլի:

– Ու ո՞նց անցավ հանդիպումը:

– Նորմալ, էլի, վատ չէր:

– Սիրո՞ւն ա:

– Վա՜յ, ա՛յ տղա, ի՞նչ ես ուզում:

– Լավ, լավ, բա ե՞րբ ես ծանոթացնելու:

– Ա՛յ մարդ, սկի ես թամամ չեմ ծանոթացել:

– Համոզի՛ր: Բա ե՞րբ եք հաջորդ անգամ հանդիպում:

– Եսիմ: Դու, ավելի լավ ա, ասա՝ մամադ ո՞նց ա:

– Նորմալ, առաջվա պես:

– Հա՞:

– Դե չէ՛, իրականում ծանրացել ա ամեն ինչ:

– Խի՞:

– Դե, Ռո՛բ, էլ չի կարում, չի դիմանում, իրա վիճակը ծանրացել ա, դեղեր ավելի շատ են պետք, մի խոսքով, նորմալ ա:

– Հիմա ո՞վ ա հետը բա:

– Քուրս:

– Պարզ ա: Հասցնո՞ւմ ես:

– Ի՞նչը:

– Դե՜, դեղերը, խնամքը, ծախսերը:

– Հա՛ դե, ճա՛րս ինչ:

– Լսի, իսկ պետությունը գոնե ինչ-որ բան չի՞ անում:

– Ի՞նչ անի:

– Դե՜, չգտեմ, նպաստ ա, բան ա:

Սամվելը ծիծաղեց:

– Լո՞ւրջ ես խոսում, Ռո՛բ: Պետությունը սկի առողջներին նորմալ տեր չի կանգնում:

– Քաք ա:

– Չէ՛, կյանք ա: Ընդհանրապես, ես մի բան եմ հասկացել, կյանքը նման ա մի հատ խուժան անեկդոտի, որ մի տասը րոպե պատմում ու պատմում են, իսկ վերջում սկի խնդալու էլ չի:

Ես արհեստական ծիծաղեցի, իրավիճակը թեթևացնելու համար: Հասանք: Աստիճաններով իջանք նկուղ: Դուռը ծեծեցինք: Ներսից բարձր ձայներ ու ջազ էր լսվում, ստեղից միշտ ջազ ա լսվում: Դուռը բացվեց ու արվեստանոցի տերը ասեց.

– Վա՛յ, դուք է՞լ եկաք:

– Բարև, Ա՛ն ջան:

Սամոն գրկեց Անիին, հետո Անին մոտեցավ ինձ գրկեց.

– Բարև, Ա՛ն:

– Բարև, բարև, Մարչե՛լո:

– Խի՞ Մարչելո:

– Հլը հագուկապիդ նայի: Ոնց որ Մարչելո Մաստրոյանին լինես, դու միշտ ոնց որ ինքը լինես:

– Մերսի, մերսի, մեռելի հետ ինձ հլը չէին համեմատել:

– Նեղվեցի՞ր:

– Ըհը՛ն, հեսա:

Մտանք ներս: Անիի հա՛մ արվեստանոցն էր, հա՛մ տունը: Սենյակը լցված էր նկարներով, ներկերով, չկերած ուտելիքով, գինու շշերով ու մարդկանցով: Ներկի, սիգարետի, խոտի ու օծանելիքների հոտերը խառնվել էին իրար, ու միջով դաշնամուրի ձայնն էր սահում: Էդ ամենը ինչ-որ տրամադրություն էր ստեղծում: Ես նկատեցի, որ մահճակալը լայնացել ա.

– Ա՛ն, դու մեզ ինչ-որ մեկի հետ չե՞ս ուզում ծանոթացնես:

– Հա՛, հա՝ Դավ, Դա՛վ, գա՞ս մի հատ: Ժողովո՛ւրդ, էս Դավիթն ա, ընկերս, ինքն էլ ա նկարիչ: Դա՛վ, էս Ռոբն ա, էս էլ Սամվելը:

– Շատ հաճելի ա:

– Մեզ էլ, մեզ էլ:

Իրար ձեռք սեղմեցինք ու գնացինք բարևեցինք բոլորին ու բոլորի նման նստեցինք գետնին: Ինչ-որ մեկը ջրի բաժակի մեջ լցված օղի տվեց, հետո նայեց ինձ ոտքից գլուխ, բաժակը ձեռքիցս վերցրեց, մի րոպե հետո նույն բաժակի մեջ լցրած գինի բերեց, մի բաժակ էլ Սամոյին տվեց: Հետո բաժակը բաժակի հետևից գնաց: Դաշնամուրը լռեց, մենք ծափ տվեցինք, ուրիշ երաժշտություն սկսեց նվագել: Ես կանգնեցի ու սկսեցի նկարները նայել: Անիի ընկերը եկավ կանգնեց կողքս.

– Ի՞նչ կասես:

– Դո՞ւ ես նկարել:

– Հա՛:

– Բոլո՞րը:

– Բոլոր բոլորը:

– Դու տաղանդ ունես:

Տղան իրոք տաղանդ ուներ:

– Մերսի:

– Ցուցահանդեսներ ունենո՞ւմ ես:

– Չէ՛, հլը՛ չէ: Ուրիշ տեղերում եմ նկարներս ծախում:

– Ի՞նչ տեղերում:

Տղան մի պահ շփոթվեց, հետո ասեց.

– Դե՜, խառը, էլի:

– Վերնիսաժո՞ւմ:

– Վերնիսաժո՛ւմ: Ես էս պադվալում նկարում ու նկարներս կոպեկներով ծախում եմ Վերնիսաժում:

Ես ձեռքս դրեցի ուսին.

– Նորմալ ա, արվեստը գետնի տակից ա ծնվում: Վան Գոգը սկի կոպեկներով չէր կարում նկարներ ծախեր:

– Համեմատեցի՜ր:

Հետ գնացի, նստեցի տեղս, սիգարետ հանեցի, մի հատ էլ Սամոյին տվեցի, վառեց, մի մուխ քաշեց ու ասեց.

– Լավ ա, չէ՞, նվագում:

– Շատ: Էս ո՞վ ա, ճանաչո՞ւմ ես:

– Կոնսում ա սովորում: Ինչքան հիշում եմ, դասական ա սովորում, բայց ջազ ավելի լավ ա նվագում…

Սամոն շարունակեց խոսալ, բայց ես էլ չէի լսում: Ջազը, գինին, սենյակի հոտը, մարդիկ: Երևի հենց սենց կարճ պահերն են որոշիչ:

Եսիմ ով, ում կյանքում առաջին անգամ էի տեսնում, եկավ նստեց կողքս, ձեռքը գցեց ուսիս ու ասեց.

– Գա՞զ:

– Որտեղի՞ց:

– Քո համար մեկ չի՞:

– Մեկ ա:

– Դե ա՛ռ:

Մեջքի հետևից բարակ խողովակ հանեց ու տվեց ձեռքս: N2O, ազոտի ենթօքսիդ՝ ծիծաղաբեր գազ, մեկ-մեկ ուղղակի «գազ»: Երևանում էդքան էլ հին բան չի: Ազդեցությունը տևում ա ամենաշատը կես րոպե: Ես խողովակը դրեցի բերանս ու քաշեցի: Տարածությունը միանգամից փոխվեց: Ատամներս թմրեցին, մկաններս ծանրացան, ձայները բթացան, գույները վառվեցին, տպավորություն ա, թե ինչ-որ ժամացույց ականջիդ տակ անընդհատ թխկում ա, տպավորություն ա, թե քո ու մնացած աշխարհի միջև ինչ-որ անտեսանելի պատ ա շարած: Ամեն ինչ միանգամից փոխվում ա, քեզ թվում ա, թե աշխարհում մենակ լավը կա: Ընկնում ես քո սեփական տարածությունը, քո զուգահեռ իրականությունը: Ու ծիծաղում ես… ծիծաղում ես… ծիծաղում ես… Էդ պահին ես զգացի, որ երաժշտությունը դադարեց, ինչ-որ մեկը կանգնեց սենյակի մեջտեղում ու հայտարարեց, որ եսիմ ով նոր բան ա գրել, ու բոլորս պիտի լսենք: Ես արդեն լրիվ գիտակցության մեջ էի: Տղան եկավ, կանգնեց սենյակի մեջտեղում՝ մյուսին մի կողմ բրթելով: Գանգուր մազերով, կլոր ակնոցով ու գործած ժակետով: Գրպանից թղթի կտոր հանեց ու սկսեց կարդալ: Չեմ հիշում՝ ինչ բանաստեղծություն էր, բայց հիշում եմ, որ նախաբանը Չարենց էր.

Եվ թող տեսնեն ի՛մ աչքերի մեջ կախվածի,

Իմ բո՛րբ երկիր, լուսապսակ քո ապագան։

Վերջացրեց: Մի քանի հոգի բաժակները դրեցին ու սկսեցին ծափ տալ, երեք հոգի անգամ լավ-լավ բաներ ասեցին: Իսկ պոեզիան չեմ հիշում, ուրեմն անտանելի վատն էր: Ազդում են իրանց նոր դարի հանճարի, սերնդի ձայնի տեղ դնողները, որ ոտանավորը պոեզիայից չեն տարբերում: Տղան գնում էր տեղը նստեր, բայց Սամոն գոռաց.

– Ստո՛պ: Տեղ չգնա՛ս, հլը մի բա՛ն էլ կարդա:

– Ի՞նչ կարդամ:

– Եսիմ, էլի, սրա նման: Պատմի՛, էլի, մեզ ինչ վառ ապագա ա սպասում, պատմի՛, թե մենք ինչ յուրահատուկ սերունդ ենք, ոնց ենք պատմություն կերտելու, ոնց ենք երկիրը փրկելու:

– Չեմ կարա:

– Էդ ինչի՞ որ:

– Էլ չունեմ սենց բան, մենակ էս մեկն եմ գրել էդ թեմայով:

– Խի՞ որ:

– Դե եսիմ, ես հլը էդքան լավ չեմ խորացել դրա մեջ, չեմ մտածել դրա մասին:

– Հա՞:

Սամոն կողքիցս կանգնեց, ձեռքերը դրեց գրպանները ու սկսեց քայլել մեր Բոդլերի մոտ: Սամոն ծնվել ա Տավուշում, հայրը Ղարաբաղից առանց ոտք ա հետ եկել:

Իսկ Սամոն քայլում էր առաջ:

Հայրը առանց ոտք ա մնացել, ու բոլորով սոված են մնացել, հետո դարդերը խորտակելու պահն ա հասել: Շաբաթական մի քանի անգամվա հարբած ծեծերին մայրը լավ էլ դիմանում էր, մի անգամ էլ էդ ընթացքում ընկել, գլուխը խփել ա սեղանի ծայրին ու էլ երբեք նույնը չի եղել:

Սամոն, մեկ ա, քայլում էր առաջ:

Դրանից հետո ցեռոզն ա վրա հասել, ու հայրը մահացել ա: Եկել ա Երևան, թատերական ա ընդունվել, հիմա աշխատում ա, մորն ու քրոջը բերել ա Երևան ու պահում ա, երազում ա հոր մասին կինո նկարել:

Հասավ տեղ, կանգնեցին իրարից մոտ կես մետր հեռավորության վրա.

– Բա, ա՛յ փալաս, որ չես խորացել, չես մտածել, որ գլուխ չես հանում, խի՞ ես գրում, ա՛յ ղազ, ԽԻ՞ ԵՍ ՀԱՎԱՅԻ ՓՈՆԹՈՒՄ, Ա՛Յ ՏՂԱ:

– ԷՍ Ո՞ՆՑ ԵՍ ԽՈՍՈՒՄ:

– ՏՈ ԼԱՎ ԵՄ ԱՆՈՒՄ:

Սամոն աջ ձեռքը տարավ-բերեց ու չռփեց, էնքան ուժեղ, որ Բոդլերը կողքի վրա ընկավ: Բոլորը շունչ պահեցին, ես բերանս փակեցի, որ ծիծաղս չլսվի: Հետո Սամոն շարունակեց.

– Մի հատ շո՛ւրջդ նայ, հլը մի հատ պատուհանից դո՛ւրս նայի: Հետո նոր գրի՛:

Եկավ, կողքիցս վերցրեց բաճկոնը ու քայլեց դեպի դուռը, ես կանգնեցի, մի շիշ գինի վերցրի ձեռի հետ ու գնացի հետևից: Փողոցում ներվայնացած սիգարետ հանեց, շուռ եկավ ինձ նայեց.

– Լսեցի՞ր:

– Տղա ա, լա՛վ դե:

– Չէ՛, հարցն էն ա, որ ինքը գլուխ չի հանում: Պայթում եմ սենց դեբիլներից, ինչի՞ մասին ա ինքը մտածում:

Նստեցինք շենքի մուտքի աստիճաններին, մի քանի կում խմեց շշից ու հետ տվեց ինձ: Ես մի սիգարետ հանեցի ու վառեցի, փողոցում կատարյալ լռություն էր՝ չհաշված ջազը, որ լսվում էր նկուղից: Ոնց որ թե սկսել էին պարել: Սիգարետիս կեսը ծխվեց, ու Սամոն խոսաց.

– Դրա նման իդիոտների պատճառով ա, որ մինչև հիմա չենք ջոկում՝ ինչ անենք…

– Ինչի՞ հետ ինչ անենք:

– Մեր հետ, էս երկրի հետ, Ազատության սերո՜ւնդ, հա՛, բա չէ՜, տա՛նձս: Մենք մինչև հիմա, էն… դե… ո՞նց էր ասել Հեմինգուեյը… ինչ սերո՞ւնդ:

– Կորա՞ծ:

– Հա՛… չէ՛… մենք էդ չենք, էդ ի՞նչ դեբիլություն ա: Մենք կորած չենք, մենք լքված ենք, հա՛, մենք լքված սերունդն ենք: Մեզ մեն-մենակ թողել են էս հողի վրա, որ երկիր սարքենք, ջոկենք՝ էս անկախությունը ինչով են ուտում… իսկ մենք չենք ջոկում… Չէ՛, դու մի հատ ինձ ասա՛, թե երբ ա մեր ժամանակը գալու: Մենք էլ ենք, չէ՞, պատերազմ ուզում, սաղ կյանքներս պատերազմի ստվերի տակ ենք մեծացել, սպասել ենք, որ հեսա գա, չկա ու չկա, բայց մենք էլ ենք, չէ՞, մարդ, մենք էլ ենք ուզում պատերազմի գնանք, որ պատասխանատու չլինենք էլ, մենք էլ ենք շռամներ ուզում, որ մեր էրեխեքին ցույց տանք ու ասենք. «Մենք մերը արել ենք, հիմա ձեր հերթն ա»:

– Իրանց մեղադրել չի կարելի: Ի՞նչ էիր ուզում, անկախությունը ստանան, պատերազմը հաղթեն, երկիրն էլ սարքեն դնեն դեմդ, ասեն. «Դե վայելի՞»: Արևի տակ տեղը գրավել ա պետք:

– Չէ՛, գոնե ասեին՝ ոնց անենք: Մենք հասկանում ենք, որ ամեն ինչ զրոյից ա պետք սկսել, ամեն ինչ վերստեղծել ա պետք, բայց ո՞նց, ո՞նց:

– Հա՛, բա չէ՛: Մթոմ իրանք շատ են ջոկել, հլը մի հատ էլ քեզ ասեին:

Գիշերվա կեսին, չգիտեմ որտեղից, փողոցում մի ծեր կին հայտնվեց, նայեց ներվերից դողացող Սամվելին, գինու կիսատ շշին ու ասեց.

– Ի՞նչ ա պատահել:

– Նորմալ ա, մայրի՛կ, ամեն ինչ նորմալ ա:

Մենք կանգնեցինք, տաքսի նստեցինք ու գնացինք: Մինչև Սամվելին տուն հասցնելը ես ամբողջ ճանապարհին մտածում էի՝ եթե էս ամեն ինչը Չարենցը իմանար, ինքը կգրե՞ր.

Եվ թող տեսնեն ի՛մ աչքերի մեջ կախվածի,

Իմ բո՛րբ երկիր, լուսապսակ քո ապագան։

 

Թողնել մեկնաբանություն

Ձեր էլ. հասցեն չի հրապարակվի: Պարտադիր դաշտերը նշված են *-ով